Wiercenie w metalu wymaga właściwego wiertła, niskich obrotów, stabilnego mocowania i chłodzenia. Najważniejsza zasada brzmi: bez udaru. Użycie go może stępić wiertło, zdeformować otwór i uszkodzić materiał.
Jakie wiertło wybrać do metalu?
Dobór wiertła zależy przede wszystkim od twardości materiału i średnicy otworu. Do aluminium, miedzi czy mosiądzu zwykle wystarczy wiertło HSS, czyli wykonane ze stali szybkotnącej. Standardowy kąt wierzchołkowy takich modeli wynosi około 118 stopni.
Do stali, żeliwa i innych twardszych metali lepiej zastosować wiertło HSSCo z dodatkiem kobaltu, najczęściej około 5%. Takie narzędzie lepiej znosi temperaturę powstającą podczas skrawania. Wiertła o kącie wierzchołkowym około 135 stopni łatwiej rozpoczynają pracę na twardej powierzchni i mają mniejszą tendencję do ślizgania.
Do cienkiej blachy przydatne będzie wiertło stopniowe. Jego schodkowa konstrukcja pozwala wykonywać otwory o różnych średnicach bez częstej wymiany narzędzia, a także ogranicza ryzyko odkształcenia materiału. Przy dużych otworach można użyć frezu trepanacyjnego albo otwornicy przeznaczonej do metalu.
Ogólne zasady doboru wyglądają następująco:
| Materiał | Wiertło | Prędkość | Chłodzenie |
|---|---|---|---|
| Aluminium, miedź, mosiądz | HSS | Umiarkowana lub wyższa | Zalecane przy głębszych otworach |
| Stal konstrukcyjna | HSS, najlepiej szlifowane | Niska | Tak |
| Stal nierdzewna, twarda stal, żeliwo | HSSCo | Niska | Tak |
| Cienka blacha | Stopniowe | Umiarkowana, kontrolowana | Zwykle wskazane |
Im większa średnica wiertła i im twardszy metal, tym wolniejsze powinny być obroty. Powłoka z azotku tytanu, oznaczana jako TiN, zmniejsza tarcie i zwiększa odporność narzędzia na temperaturę. Przy wierceniu w aluminium wiertło z taką powłoką powinno być chłodzone olejem, ponieważ bez chłodzenia może się zapychać.
Jak przygotować materiał do wiercenia?
Precyzja zaczyna się jeszcze przed uruchomieniem wiertarki. Metalowy element nie może przesuwać się pod naciskiem, a wiertło powinno wejść w materiał dokładnie w wyznaczonym miejscu.
Przygotuj materiał w następującej kolejności:
- Wyznacz miejsce otworu – zaznacz je rysikiem lub markerem odpowiednim do powierzchni.
- Napunktuj materiał – lekkie uderzenie punktakiem tworzy zagłębienie, które prowadzi wiertło i zapobiega jego ślizganiu.
- Zamocuj element – użyj imadła, zacisków albo uchwytów. Cienkiej blachy nigdy nie trzymaj dłonią podczas wiercenia.
- Ustaw wiertarkę prostopadle – oś wiertła powinna pokrywać się z osią planowanego otworu.
Przy wierceniu większego otworu w twardym metalu możesz najpierw wykonać otwór pilotujący mniejszym wiertłem. Jego średnica powinna pozwolić większemu narzędziu pracować bez nadmiernego obciążenia. Rurę należy zamocować w imadle, a do jej środka włożyć drewniany klocek o zbliżonym kształcie. Ogranicza to zgniatanie ścianki pod wpływem nacisku.
Jak wiercić w metalu, żeby nie spalić wiertła?
Po zamocowaniu wiertła ustaw wiertarkę na odpowiednią prędkość i rozpocznij pracę bez udaru. Udar stosowany w betonie lub cegle nie jest potrzebny przy metalu. W tym przypadku powoduje uderzenia zamiast kontrolowanego skrawania, przez co może zniszczyć krawędzie wiertła i powiększyć lub zdeformować otwór.
Docisk prowadź w osi wiertła. Powinien być na tyle duży, aby ostrze skrawało metal, ale nie na tyle, by zatrzymywać silnik albo wyginać narzędzie. Zbyt mocny nacisk zwiększa ryzyko złamania wiertła. Przy wychodzeniu z materiału stopniowo go zmniejsz. Dzięki temu ograniczysz powstawanie zadziorów po drugiej stronie otworu.
Prędkość dobieraj do materiału i średnicy wiertła. Miękkie metale pozwalają zwykle na szybszą pracę, natomiast stal i żeliwo wymagają niskich obrotów. Duże wiertło powinno obracać się wolniej niż małe, ponieważ jego krawędź pokonuje większą drogę przy każdym obrocie.
Chłodzenie ogranicza temperaturę i tarcie. Do tego celu stosuj olej do obróbki metalu, emulsję albo dedykowane chłodziwo. Nie używaj wody – nie smaruje miejsca skrawania, słabo ogranicza tarcie i może sprzyjać korozji elementu. Przy głębokim otworze przerywaj pracę, wysuwaj wiertło, usuwaj wióry i ponownie nakładaj chłodziwo.
Długie, równomierne wióry zwykle wskazują, że wiertło skrawa prawidłowo. Drobne wiórki lub metalowy pył mogą oznaczać zbyt wysokie obroty, zbyt mały nacisk albo stępione ostrze.
Nie dopuszczaj do zapchania rowków wiertła. Nagromadzone wióry podnoszą temperaturę, pogarszają odprowadzanie materiału i mogą zablokować narzędzie w otworze. Gdy wiertło zaczyna się mocno nagrzewać, przerwij pracę, usuń wióry i sprawdź ustawienia.
Bezpieczeństwo podczas wiercenia
Metalowe wióry są ostre, a zakleszczone wiertło może gwałtownie obrócić obrabiany element. Przed włączeniem wiertarki sprawdź następujące punkty:
- Nie zakładaj rękawic przy obracającym się wiertle. Materiał rękawicy może zostać wciągnięty przez narzędzie.
- Załóż okulary ochronne zabezpieczające oczy przed opiłkami i odpryskami.
- Upewnij się, że materiał jest stabilnie zamocowany w imadle lub zaciskach.
- Załóż przylegającą odzież i usuń luźne elementy mogące dostać się w pobliże uchwytu.
- Przed pracą sprawdź, czy wiertło jest prawidłowo osadzone i nie ma widocznych uszkodzeń.
Wiórów nie usuwaj dłonią. Użyj szczotki, haczyka albo innego narzędzia przeznaczonego do czyszczenia stanowiska. Po zakończeniu pracy odczekaj, aż wiertło ostygnie.
Najczęstsze błędy początkujących
Uszkodzenia wiertła i nieprecyzyjne otwory najczęściej wynikają z kilku powtarzających się problemów:
- Włączenie udaru przy wierceniu w metalu.
- Praca na zbyt wysokich obrotach, szczególnie w twardej stali.
- Brak chłodzenia podczas wykonywania głębokiego otworu.
- Wiercenie bez punktowania, przez co narzędzie zsuwa się z wyznaczonego miejsca.
- Trzymanie cienkiej blachy w dłoni zamiast zamocowania jej w imadle lub zaciskach.
- Zbyt duży nacisk przy końcowym przebijaniu materiału.
Hartowana stal może wymagać specjalistycznych narzędzi, na przykład wierteł z węglików spiekanych. Jeśli zwykłe HSSCo nie rozpoczyna skrawania, a powierzchnia szybko się nagrzewa, dalsze zwiększanie nacisku zwykle tylko pogorszy sytuację.
Trzy zasady przed rozpoczęciem pracy
Przed wierceniem sprawdź, czy wybrałeś wiertło do konkretnego metalu, element jest stabilnie zamocowany, a narzędzie pracuje bez udaru. W czasie wiercenia utrzymuj niskie obroty przy twardym metalu, stosuj chłodziwo i zmniejszaj nacisk przy wyjściu wiertła z materiału. Te zasady ograniczają ryzyko przegrzania, złamania narzędzia i powstania zadziorów.